Yolunuz Bosna’ya düşerse, atlamamanız gereken bir yer var,

Umut Tüneli;  umutsuzluk anında, imkansızlıklarla boğuşurken  insanoğlunun müthiş kabiliyetlerini,yaratıcılığı ortaya çıkarmasına bir örnek. Hava alanının hemen yanında yer alan bu tünele muhakkak zaman ayırın. Yaşanılanları anlamak için en uygun yer.

umut tüneli1

 

Sanırım aşağıdaki resimler Saraybosna da yaşanılanları özetler nitelikte. Umut Tüneli’nin kısaca hikayesini anlatmak istiyorum,

umut tüneli 11

 

umut tüneli 13

 

umut tüneli 14

 

DSC_0849 (2) (Medium)

Sırp birliklerinin ablukaya aldığı şehirde, nispeten! daha güvenli olan Bosna nın geri kalan kısmı ile arada dar bir boğaz oluşuyor , Hava alanı pisti kadar uzunlukta bir boğaz! Birleşmiş milletler bu hava alanını sivil hava alanı ilan ediyor.

Kuşatma altında kalan Saraybosna şehrinin diğer kısımdan destek alması her geçen gün zorlaşıyor. Hava alanından diğer tarafa geçmeye çalışanlardan ise çok fazla kayıplar veriliyor. Silah desteği ise imkansız. Dolayısıyla Hava alanının altından 800 m uzunluğunda bir tünel kazılmasına karar veriliyor.  Bu tünel Saraybosna şehri için Umut tüneli oluyor. Tünelden her gün tonlarca yiyecek,sağlık malzemesi, silah yardımları yapılarak şehrin ayakta durması sağlanıyor. Sırp güçleri tabi ki bir tünel kazıldığından haberdar, yerini bulmak için bombardımanı sürdürüyor. Ancak tünelin kazılmaya başladığı evin sahibinin Sırp bir nine olması! evin bulunmasını güçleştiriyor.

umut tüneli 6

 

umut tüneli 16

umut tüneli 3

umut tüneli 4

umut tüneli 5

 

DSC_0899 (2) (Medium)

 

DSC_0872 (2) (Medium)

Şuan ev müzeye çevrilmiş durumda, 1 paragrafa sığmaz aslında buradaki çaba. Müzenin içerisinde Saray bosna kuşatmasının ve Tünel in hikayesini anlatan bir belgesel odası mevcut. Öyle bir kuşatma ki 22 Temmuz 1993 ‘te sadece tek bir günde 3777 bomba patlıyor. Belgeselde görüldüğü gibi insanlar sokaklara çıktığı anda , kucaklarında çocuk olması bile farketmiyor, öldürülüyorlar. Bu zorlukta tünelin kazılabilmesi imkansız gibi, ayrıca  bu tünelin sağlam kalmasını sağlaması için odunların bulunmasını bile aklımız almıyor.


umut tüneli 9umut tüneli 10

Aslında Birleşmiş Milletlerin bu hava alanını sivil hava alanı ilan edip korumaya alması  Saraybosnadaki  insanların hayata tutunmasını sağladı.Aynı Birleşmiş Milletlerin savaş esnasında birçok kişinin ölüm fermanını imzalamış olması ise trajik.

Müzenin içerisinde tünelin bir kısmını gezebilirsiniz. Geri alan kısmı göçme tehlikesine karşı savaş bitmesinden bir müddet sonra kapatılmış. Aynı müzenin içerisinde savaş dönemine ait resimler, tünelin yapımındaki orjinal çizimler, savaştan kalan asker kıyafetleri, daha önce ziyarete gelenlerin resimleri, notları ve ziyaretçiler için anı defteri bulunmakta,

DSC_0864 (2) (Medium)

DSC_0842 (2) (Medium)

DSC_0844 (2) (Medium)

 

DSC_0854 (2) (Medium)

DSC_0855 (2) (Medium)DSC_0883 (2) (Medium)DSC_0884 (2) (Medium)

 

Alija İzzetbegoviç içinde özel bir bölüm ayrılmış.

DSC_0867 (2) (Medium)DSC_0868 (2) (Medium)DSC_0870 (2) (Medium)

Vakit ayırarak gezmeniz, Bosna halkının neler yaşadığını ve şuan Dünya’nın farklı yerlerinde savaşın ortasından kalmış insanların çaresizliklerini hissetmenize neden olacak. Bir müddet boyunca etkisinden kurtulmanız zor oluyor maalesef.

Rakamlarla Bosna Savaşı;

-10 bin insan öldürüldü,

– 56 bin kişi yaralandı,

– Her gün ortalama 329 bomba şehri vurdu,

– 22 Temmuz 1993 tarihinde sadece bir günde 3777 bomba patladı,

– Kaba hesapla 10 bin bina parçalandı,

– 100 bin bina ve 500 bin insan savaştan zarar gördü Saraybosna’da,

– Binaların yüzde 23’ü ciddi hasar alırken, yüzde 64’ü hafif hasar gördü.

– Saraybosna’da bu dönemden hasarsız olarak kurtulan bina oranı sadece %13.

– Bosna’da yaşayan (Boşnak, Sırp, Hırvat) çocuk nüfusunun yarısı (ortalama 700 bin) ölmüş, yaralanmış, evinden sürülmüş ya da başka sebeplerle direk savaştan etkilenmiştir.

– Otoriteler tarafından savaş sebebiyle hayatını kaybeden sivil ve askerlerin (Boşnak, Hırvat, Sırp) sayısı tahmini olarak 150 bin ile 260 bin olarak belirlenmiştir.

– Sadece Srebrenica’da 11 Temmuz 1995 tarihinde Sırplar tarafından yapılan kıyımda 8372 silahsız Boşnak erkeği katledilmiştir. 2000 yılına kadar toplu mezarlarından cesetlerin 4700’ü çıkartılmıştır.

– Savaşta hayatını kaybedenlerin genel ortalaması; yüzde 66 Boşnak, yüzde 25 Sırp ve yüzde 8 Hırvat olarak belirlenmiştir.

– Savaşta hayatını kaybeden sivillerin genel ortalaması ise; yüzde 83 Boşnak (Bunun yüzde 30’u çocuk ve kadın), yüzde 10 Sırp, yüzde 5 Hırvat olarak belirlenmiştir. Hemen hemen öldürülen sivillerin oranının tamamını Boşnakların oluşturduğu düşünülürse Boşnaklara uygulanan vahşetin büyüklüğünü anlamak kolaylaşacaktır.

– 28 bin Boşnak, 14 bin Sırp ve 6 bin Hırvat askeri savaşta hayatını kaybetmiştir. Hayatını kaybedenlerin geriye kalan kısmını siviller oluşturmaktadır.

– 17,689 kişinin kayıp oldugu bildirilmiş, sadece 999 tanesine ulaşılmıştır.

– Savaşta öldürülen çocuk (Boşnak, Sırp, Hırvat) sayısı 17 bin olarak kayıtlara geçerken, savaş boyunca yaralanan çocukların sayısı 35 bini bulmuş, 1800 çocuk da ömür boyu sakat kalmıştır.

– 1991’den bu yana 4 milyon kişi mecburen yer değiştirmek zorunda kalmış, evini terketmiştir.

– Sistematik olarak savaş boyunca 44 bin Boşnak kadınına ve kızına Sırp güçleri tarafından tecavüz edilmiştir.

– Ülkenin savaştan gördüğü maddi zarar 29 milyar dolar.

– 1991’de savaş öncesi dönemde ülkenin gayri safi milli hasılası 1500 dolarken, savaş sonrası 1995’de 350 dolara düşmüştür.

-Bosna Savaşı, Bosna-Hersek’te 6 Nisan 1992 tarihinden 14 Eylül 1995 tarihine kadar sürdü. Üç yıldan fazla süren bu savaş sırasında Uluslararası Kızılhaç Örgütü verilerine göre 312.000 kişi hayatını kaybetti, 2 milyon kadar insan da yerini yurdunu terk etmek zorunda kaldı.

-Yakın tarihin en karanlık sayfalarından biri olan bu savaş sırasında ölenlerin 200.000 kadarı Boşnak halkına ait olup bu halk dünyanın gözleri önünde sistematik bir soykırıma tabi tutulmuştur.

Not:  Rakamlarla Bosna savaşı bölümü;Sabah gazetesinin  haberinden alıntıdır.

 

Sonraki Durak; Viyana

No Comments